22/02/2016

Câu chuyện chiến tranh biên giới phía Bắc 1979 và sách giáo khoa lịch sử

Written By Lý Công on 22/02/2016 | 16:00

[Minh Trị]

17/2 là ngày kỷ niệm sự kiện Trung Quốc đưa quân xâm chiếm 6 tỉnh biên giới phía Bắc của Việt Nam năm 1979. Đây là dịp một số phần tử chống đối, cơ hội chính trị lợi dụng xuyên tạc chính sách của Nhà nước, kích động biểu tình gây rối an ninh trật tự với cái luận điệu “nhân dân sẽ không quên”. Tất nhiên dù là lãnh đạo hay dân thường, chẳng ai có thể quên sự hy sinh xương máu của bộ đội và đồng bào 6 tỉnh biên giới phía Bắc chống âm mưu bành trướng. Tuy nhiên, thể hiện sự tri ân như thế nào, nhắc lại quá khứ ra sao là một vấn đề cần nhận thức cho đúng. Những kẻ chống đối có hành vi tuyên truyền vu cáo thì đã đành, đằng này, một số cơ quan báo chí vào hùa với vài nhân vật trong nước có đánh giá lệch lạc về sách giáo khoa Lịch sử lớp 9 và lớp 12 của Bộ Giáo dục - Đào tạo (phần nói về “Đấu tranh bảo vệ biên giới phía Bắc”).
Lịch sử mang bản chất là ghi lại những sự kiện khách quan diễn ra trong quá khứ, có tác động lớn đến sự phát triển của thời đại ngày nay. Đã là một tiến trình của các sự kiện, lại ở giai đoạn hiện đại thì ít nhiều mang tính chính trị. Một số ý kiến trên các phương tiện truyền thông mang tính “quy trách nhiệm” cho những người viết sách giáo khoa lịch sử phổ thông, nào là “cuộc chiến biên giới chỉ có vỏn vẹn 11 dòng”, “không đưa các anh hùng trong thời gian đấu tranh bảo vệ biên giới phía Bắc”. Những luồng ý kiến đó không biết mục đích khơi gợi lòng yêu nước hay tôn trọng lịch sử đến đâu, nhưng đều có ý nói xa nói gần rằng sách giáo khoa tránh viết dài về phần này vì vấn đề “tế nhị” chính trị, “có sự chỉ đạo”... Nói như vậy là quy chụp, đùn đẩy trách nhiệm quá khiên cưỡng, thiếu khách quan.
Mới cách đây chưa đầy 1 năm, dư luận còn ồn ào về việc Bộ Giáo dục - Đào tạo định tích hợp môn Lịch sử vào cùng giáo dục công dân và quốc phòng thành môn mới với tên gọi “Công dân với Tổ quốc”. Khi đó, có nhiều luồng ý kiến đưa ra cho rằng do chương trình quá nặng, cách dạy không thu hút nên học sinh chán học, ngại thi. Cái “chương trình quá nặng” được nhắc đến chẳng là nói sách giáo khoa thì còn nói cái gì. Ý của mấy ông nhà báo “đại diện dư luận” khi đó là cần lược bớt nội dung, nhất là về sự kiện, con số, chiến tranh... để sách sử đỡ nặng nề chứ gì. Giờ lại đòi chiến tranh biên giới phía Bắc phải thể hiện đầy đủ hơn, nghĩa là phải viết dài ra, sao mà lắm yêu cầu khác nhau và oái oăm thế!
Minh Trị tôi cũng là người yêu Sử và cũng đã nghiên cứu cẩn thận cuốn Lịch sử 12 (sách cải cách) và đọc sơ qua sách Sử 9. Ở đó, rõ ràng hai cuộc đấu tranh bảo vệ biên giới phía Tây Nam (22/12/1978 - 7/1/1979) và biên giới phía Bắc (17/2/1979 - 18/3/1979) được thể hiện với độ dài tương tự nhau:




Nếu so sánh, rõ ràng cuộc đấu tranh bảo vệ biên giới phía Tây Nam chống lại bè lũ Polpot, cứu nhân dân Campuchia khỏi họa diệt chủng hoàn toàn có thể viết dài hơn. Bởi lẽ sự kiện đó chẳng có gì “nhạy cảm” ở hiện tại khi chính Thủ tướng Hun Sen là một trong những người đầu tiên sang Việt Nam xin sự giúp đỡ, là chiến công không chỉ bảo vệ mình mà còn giúp nhân dân nước bạn, thể hiện chính nghĩa và vai trò, ý thức giữ gìn hòa bình của Việt Nam tại Đông Nam Á. Hơn nữa, sau 1979, quân đội nhân dân Việt Nam còn giúp đỡ nước cộng hòa nhân dân Campuchia (từ 1993 mới là Vương quốc Campuchia) thêm khoảng 10 năm nữa. Tuy nhiên, nguyên nhân dẫn tới cả hai cuộc đấu tranh bảo vệ biên giới được thể hiện quá ngắn gọn trong sách giáo khoa có thể là do:
Một là, do yêu cầu giảm tải nội dung kiến thức. Giai đoạn đấu tranh giành độc lập trước 1945 và 30 năm kháng chiến giành độc lập, tự do, thống nhất, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cả nước với rất nhiều sự kiện, chiến công, con số, quá trình xây dựng chế độ mới, đấu tranh ngoại giao... Nếu học kỹ cả giai đoạn sau 1975 (khi chưa giảm tải nội dung giảng trước thống nhất đất nước), sách giáo khoa Sử sẽ chứa đựng kiến thức khổng lồ. Điều này đã được chính Giáo sư - Tiến sỹ Vũ Dương Ninh - nhà nghiên cứu hàng đầu của giới sử học Việt Nam thừa nhận trong một bài trả lời phỏng vấn.
Hai là, do quá trình đổi mới sách giáo khoa còn chậm, đặc biệt với môn Sử cần luôn cập nhật sự kiện gần thời điểm biên soạn. Nên nhớ, sách giáo khoa dùng cho năm 2016 nhưng nhiều khi đã được viết cách đó 10-15 năm, như vậy những sự kiện ở khoảng năm 2000 cũng còn mới toanh. Nếu như xem lại các sách giáo khoa Sử ban đầu nói về chiến tranh biên giới 1979 (biên soạn ở khoảng đầu những năm 1990) thì các sự kiện ấy còn quá mới về nội dung, nhận thức để có thể trình bày sâu. Vì thế các tác giả cũng chỉ có thể viết ngắn gọn.
Ba là, do quãng thời gian diễn ra sự kiện không dài và do vấn đề muốn “khép lại quá khứ, hướng tới tương lai” trong quan hệ láng giềng. Thực chất, hai cuộc chiến tranh biên giới kéo dài trên dưới một tháng mỗi cuộc, cũng không trong phần dễ được dùng cho thi Đại học hoặc kiểm tra, đánh giá định kỳ. Nếu trong tương quan so sánh với hai cuộc kháng chiến trước đó mà nhiều sử gia phương Tây gọi là “cuộc chiến tranh 10.000 ngày” (1945 - 1975) thì hàm lượng thông tin không thể bằng. Hơn nữa, sau 1975, bắt nhịp với hơi thở của thời đại, kiến thức trang bị ở giai đoạn này hướng nhiều vào chặng đường quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội trên cả nước, đặc biệt là 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới.
Nếu nói các trang sử về chiến tranh biên giới không tô đậm những chiến công, những tấm gương chiến đấu hy sinh anh dũng thì đọc qua những phần sách giáo khoa về các cuộc đấu tranh chống Pháp, chống Mỹ cũng đâu thể khắc họa được sâu những anh hùng Bế Văn Đàn, Cù Chính Lan, Phan Đình Giót, Nguyễn Văn Trỗi, Nguyễn Viết Xuân... Vẫn là vấn đề giảm tải - khi số trang, nội dung trong các tiết dạy cũng chỉ được quy định trong khoảng đó, học sinh có muốn nghiên cứu sâu thêm thì cũng chỉ có thể hướng tới các cuốn sách tham khảo thôi. Đó là tình trạng chung chứ đó đâu phải đặc thù trong phần chiến tranh biên giới.
Như vậy, vấn đề không phải 11 dòng hay dài hơn, tế nhị hay không tế nhị, mọi thứ vẫn nằm trong chương trình và sách giáo khoa môn Lịch sử. Sự cải cách sách giáo khoa, đổi mới nội dung, chương trình, cách dạy còn chậm. Có chăng, để phù hợp với thời đại hiện nay khi đất nước đã thống nhất 40 năm, lại đang trong thời kỳ hội nhập, những vấn đề của thời chiến tranh được diễn đạt bớt nặng nề hơn (chẳng hạn như đổi cụm từ “các nước chư hầu” thành “các nước thân Mỹ”). Nhưng như thế là chưa đủ. Theo ý kiến cá nhân tôi, giáo dục Lịch sử cần có một số thay đổi trong cách thức cung cấp dữ liệu lịch sử tới học sinh, chẳng hạn:
Thứ nhất, tăng lượng kiến thức về giai đoạn sau 1975 trong sách giáo khoa, chú trọng việc cập nhật các vấn đề lịch sử mang tính thời đại, bao gồm thành tựu, hạn chế và những vấn đề rút ra sau 30 năm đổi mới, giúp học sinh nhận thức được rằng môn học trang bị kiến thức về quá khứ để đánh giá đúng hiện tại và hướng tới tương lai trong thời kỳ hội nhập, công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước.
Thứ hai, bổ sung, hoàn thiện hệ thống sách tham khảo, băng đĩa hình, sơ đồ, bản đồ lịch sử trực quan, đảm bảo sinh động, hấp dẫn. Đặc biệt, nội dung cần chú trọng nhắc nhớ cho học sinh về các chiến công oai hùng của cha anh, các vị anh hùng liệt sỹ, không phân biệt là trong cuộc đấu tranh chống quân xâm lược nào.
Thứ ba, nêu rõ các vấn đề của lịch sử thế giới đương đại, xu thế trong quan hệ quốc tế và vai trò, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, từ đó giúp các em xác định trách nhiệm của bản thân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hội nhập quốc tế. Không ngại cung cấp các thông tin về một số sự kiện lịch sử “nhạy cảm” như Hoàng Sa (1974), đấu tranh bảo vệ biên giới 1979, trận Vị Xuyên (1984 - 1985), Gạc Ma (1988)... Qua đó, hun đúc tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm bảo vệ Tổ quốc cho các em học sinh. Hiện tại đã là thời đại kinh tế tri thức, công nghệ thông tin bùng nổ, càng công khai tốt bao nhiêu sẽ định hướng được nhận thức, tư tưởng của các em đúng đắn bấy nhiêu khi mà các thế lực thù địch vẫn đang hàng ngày, hàng giờ reo giắc những tư tưởng, luận điệu độc hại vào giới trẻ.
Thứ tư, trong nội dung định hướng thi Trung học phổ thông quốc gia, kiểm tra học kỳ... cần chú trọng hơn nữa vào giai đoạn lịch sử sau 1975, không né tránh các vấn đề nhạy cảm. Ý này ở phần lịch sử thế giới chúng ta đã làm tốt, tại sao không áp dụng ở phần lịch sử Việt Nam? Lịch sử thế giới chú trọng giới thiệu cho học sinh về trật tự thế giới “đa cực”, quan hệ quốc tế sau khi “trật tự hai cực Ianta” sụp đổ, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế lâm vào thoái trào, rồi xu thế toàn cầu hóa, cách mạng khoa học - công nghệ... Vậy thì để cho đồng bộ, giảng dạy lịch sử Việt Nam cũng cần quan tâm theo hướng đó, Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa, trong tiếp thu thành tựu khoa học - công nghệ theo hướng “đi tắt đón đầu”, trong thế giới đa cực “nhất siêu nhiều cường” như thế nào. Đặc biệt, không né tránh vấn đề cách mạng thế giới tạm lâm vào thoái trào, sự phức tạp trong quan hệ giữa các nước lớn, không ngại đưa vào nội dung thi cả những cuộc đấu tranh bảo vệ biên giới, những yếu kém, tồn tại sau 1975 và biện pháp khắc phục...
Làm được những điều nêu trên, vừa cập nhật được theo xu thế thời đại, vừa giúp học sinh yêu môn lịch sử hơn, vận dụng tốt kiến thức đã học vào thực tiễn hơn, vừa đập tan những luận điệu tuyên truyền xuyên tạc của các thế lực thù địch và phần tử xấu. Nói tóm lại, thời gian qua, do nhiều nguyên nhân khác nhau, sách giáo khoa sử còn chậm cải cách, chưa đi sâu vào khắc họa những vấn đề sau 1975, nhất là các cuộc đấu tranh bảo vệ biên giới (chứ không hẳn do “tế nhị”, “đụng chạm” mà các nội dung này còn đưa vào sơ sài như một số luồng dư luận báo chí đưa ra một cách vô căn cứ!) Để quá trình cải cách sách giáo khoa và tài liệu dạy học sử đạt hiệu quả, rất cần sự chung tay góp sức của xã hội, sự đóng góp tâm huyết của các nhà nghiên cứu hàng đầu.

13 Nhận xét

22:03:00, 22 thg 2, 2016 Reply

LỊch sử là môn học cực kì quan trọng không thể thay thế được, không thể bỏ qua được . Lịch sử là những gì diễn ra trong quá khứ, là hiện tại và kéo đến cả tương lai. vấn đề cải cách sách giáo khoa thiết nghĩ dù có thế nào đi chăng nữa cũng phải đề cao lịch sử và đặt lịch sử lên hàng đầu.

22:09:00, 22 thg 2, 2016 Reply

Nếu chúng ta làm được điều đó thì học sinh sẽ yêu môn lịch sử hơn, vận dụng tốt kiến thức đã học vào thực tiễn hơn đập tan những luận điệu tuyên truyền xuyên tạc của các thế lực thù địch và phần tử xấu. Thời gian qua, sách giáo khoa lịch sử còn chậm cải cách, chưa đi sâu vào khắc họa những vấn đề sau 1975, nhất là các cuộc đấu tranh bảo vệ biên giới, và các nội dung này còn đưa vào sơ sài. Để quá trình cải cách sách giáo khoa và tài liệu dạy học sử đạt hiệu quả, rất cần sự chung tay góp sức của xã hội, sự đóng góp tâm huyết của các nhà nghiên cứu hàng đầu.

16:13:00, 23 thg 2, 2016 Reply

Rất đồng tình với ý kiến cá nhân của tác giả. Đó là trong thời đại bùng nổ thông tin, có nhiều kênh khác nhau để độc giả tìm và tiếp cận, do đó, các vấn đề lịch sử, đặc biệt là liên quan đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc cần được phản ánh trung thực, khách quan, không né tránh các vấn đề mà trước đó có người gọi là "nhạy cảm chính trị". Có tác dụng giáo dục lịch sử cho người học. Thứ nữa đó là đập tan luận điệu bôi nhọ Đảng của các đối tượng chọc ngoáy, tranh giành quyền lực.

21:28:00, 23 thg 2, 2016 Reply

Thấy rất là buồn cười ở nhiều bạn trẻ: Lịch sử thì kêu nhàm chán, không muốn tìm hiểu này nọ thậm chí trong đầu không có một tí gì kiến thức về lịch sử dân tộc, càng không chịu tìm hiểu về lịch sử dân tộc và chỉ quan tâm đến những thứ mang tính "tây hóa", nhưng khi có điều gì đó được bới móc ra thì chả biết đúng hay sai cũng nhảy vào chửi như đúng rồi. Đúng là sách giáo khoa phải viết lại một cách khoa học hơn thật, nhưng chính cái cách tiếp nhận lịch sử của đa phần các bạn trẻ giờ mới là điều quan trọng nhất, theo mình là vậy!

22:53:00, 23 thg 2, 2016 Reply

Nếu thực hiện được các ý kiến đề xuất của tác giả thì có lẽ vấn đề lịch sử cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979 sẽ được cụ thể, rõ ràng hơn rất nhiều. Việc sách giáo khoa chỉ tóm tắt cuộc đấu tranh biên giới phía Bắc, biên giới Tây Nam tôi nghĩ luôn có ý nghĩa của nó chứ không hề có ý nghĩa trốn tránh lịch sử. Nhưng trong thời buổi phát triển công nghệ như hiện nay thì tôi cũng đồng quan điểm với tác giả là nên chú trọng vào phần lịch sử sau năm 1975 để thông tin một cách chính thống, mang tính định hướng cụ thể hơn đối với học sinh góp phần giúp học sinh có những tiếp cận mang tính lệch lạc.

22:54:00, 23 thg 2, 2016 Reply

Chúng ta đều hiểu câu "Dân ta phải biết sử ta cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam" vì thế đối với một người biết càng nhiều về lịch sử càng tốt. Nhưng nói đến vấn đề sách giáo khoa lịch sử thì tôi nghĩ chưa cần thiết phải biết đầy đủ, chi ly từng con số, từng mốc lịch sử nhỏ trong một sự kiện lịch sử lớn nào đó vì để có thể giảng dạy và tiếp thu được là quá khó. Do vậy, một cuốn sách cho học sinh cấp 2, cấp 3 thì chỉ cần biết đến sự kiện lịch sử; nghĩa là trong đầu bọn trẻ biết có trận đánh ấy, nguyên nhân và kết quả, ý nghĩa; còn cụ thể hơn thì qua sách, báo, tài liệu tham khảo. Như vậy, ý nghĩa môn học không hề mất đi, kiến thức không phải là thiếu sót, lòng tự hào dân tộc vẫn được nâng lên!

23:05:00, 23 thg 2, 2016 Reply

Tôi vẫn nhớ hồi học lịch sử cấp 3, thời gian từ sau năm năm 1975 thường rất khái quát nên học sinh chỉ thường tập trung học các phần trước. Thiết nghĩ đây cũng là một trong những hạn chế của sách giáo khoa lịch sử cần được sửa đổi để giúp học sinh có những nhận thức đầy đủ, cụ thể hơn về giai đoạn lịch sử này.

13:42:00, 24 thg 2, 2016 Reply

Đồng tình với bác. Có sự chi tiết hơn trong cuốn sách lịch sử theo từng cấp học, phù hợp với khả năng nhận thức của học viên. Tất nhiên, những thông tin cung cấp phải đảm bảo tính khách quan, trung thực.

17:53:00, 24 thg 2, 2016 Reply

Với những ý kiến của Bộ giáo dục mới đây thì trong tương lai sẽ có những bài lịch sử tương xứng với giá trị của cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới và biển đảo trong sách giáo khoa. Thế hệ mai sau sẽ có cái nhìn đầy đủ và khách quan về lịch sử để phát huy tinh thần bảo vệ tổ quốc.

14:48:00, 3 thg 3, 2016 Reply

Tôi nghĩ rằng lịch sử phải khách quan. Chúng ta cần hiểu rõ lịch sử, nhưng không vì lịch sử mà gây thì chuốc oán với quốc gia, dân tộc khác. Không ai sống mãi trong thù hằn được. Giờ đây chỉ có hợp tác để phát triển chứ không phải nhìn về quá khứ để tự cô lập mình. Hãy nhìn về phía trước chứ đừng cố nhìn lại về phía sau!

14:53:00, 3 thg 3, 2016 Reply

Thế hệ trẻ tương lai của đất nước cần nhìn vào lịch sử, vào cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc để cảnh giác với người bạn láng giềng Trung Quốc chứ không phải mang tâm lý thù hằn với Trung Quốc. Trong xu thế toàn cầu hóa ngày nay, hội nhập đối tác là chính, còn quá khứ chỉ là quá khứ. Đừng để quá khứ cản trở con đường phát triển của nước ta. Như vậy là tự tách mình ra khỏi thế giới đó!

17:42:00, 7 thg 3, 2016 Reply

học lịch sử là học và biết bài học kinh nghiệm để cùng xây dựng và hướng tới tương lai chứ không phải là xây dựng lòng hận thù. cả quyển lịch sử dày nói về đánh pháp đánh mỹ mà giờ đây ta đâu có quá kỳ thị.

17:59:00, 7 thg 3, 2016 Reply

tôi thấy việc đưa nội dung về hai cuộc chiến biên giới như thế là đủ. còn các nội dung liên quan khác có thể truyển tải qua các bài đọc thêm để học sinh vẫn đủ thông tin mà không gây nặng chương trình học

Đăng nhận xét

» Comment mang tính xây dựng và đóng góp.
» Không sử dụng các từ ngữ kích động, tuyên truyền, gây thù hằn, phân biệt vùng miền, tôn giáo, giới tính...gây tổn hại đến khối Đại đoàn kết dân tộc
» Không sử dụng các từ ngữ , hình ảnh xuyên tạc, bôi xấu Đất nước, chế độ, Quốc huy , Quốc kỳ, Quốc ca... của nhà nước CHXHCN Việt Nam.
» Không sử dụng các từ ngữ , hình ảnh xuyên tạc, bôi xấu Đảng, Nhà nước, Lãnh tụ, lãnh đạo.
» Không sử dụng các tên người dùng vi phạm các điều trên và tên người dùng mặc danh.
» Từ ngày 11/05/2013, blog chính thức xóa toàn bộ các comment nặc danh.
Thân ái !